Fizyka klasa 8

Wymagania programowe

Działy

fizyki

Poziom konieczny

K

Poziom podstawowy

P

Poziom rozszerzający

R

Poziom dopełniający

D

Poziom wykraczający

W

Praca, moc, energia mechaniczna

Uczeń na ocenę dopuszczającą:

- podaje przykłady wykonania pracy w sensie fizycznym;

- podaje jednostkę pracy (1 J);

- wyjaśnia, co to znaczy, że urządzenia pracują z różną mocą;

- podaje jednostkę mocy 1W;

- wyjaśnia, co to znaczy, że ciało posiada energię mechaniczną;

- podaje jednostkę energii 1J;

- podaje przykłady ciał posiadających energię potencjalną ciężkości i energię kinetyczną;

- wymienia czynności, które należy wykonać, by zmienić energię potencjalną ciała;

- omawia przemiany energii mechanicznej na podanym przykładzie.

Uczeń na ocenę dostateczną:

- podaje warunki konieczne do tego, by w sensie fizycznym była wykonywana praca;

- oblicza pracę ze wzoru W = Fs;

- podaje przykłady urządzeń pracujących z różną mocą;

- oblicza moc na podstawie wzoru P = ;

- podaje jednostki mocy i przelicza je;

- podaje przykłady zmiany energii mechanicznej przez wykonanie pracy;

- opisuje każdy z rodzajów energii mechanicznej;

- podaje przykłady przemiany energii potencjalnej w kinetyczną i na odwrót, posługując się zasada zachowania energii mechanicznej.

Uczeń na ocenę dobrą:

- wyraża jednostkę pracy 1J = ;

- podaje ograniczenia stosowalności wzoru W = Fs;

- oblicza każdą z wielkości we wzorze W = Fs;

- objaśnia sens fizyczny pojęcia masy;

- oblicza każdą z wielkości ze wzoru P = ;

- oblicza moc na podstawie wykresu zależności W(t);

- wyjaśnia pojęcia układu ciał wzajemnie oddziałujących oraz sił wewnętrznych w układzie i zewnętrznych spoza układu;

- oblicza energię potencjalną ciężkości ze wzoru E_p = mgh i kinetyczną ze wzoru E_k = ;

- oblicza energię potencjalną względem dowolnie wybranego poziomu zerowego.

Uczeń na ocenę bardzo dobrą:

- wykonuje zadania wymagające stosowania równocześnie wzorów

W = Fs i F = mg;

- wykonuje zadania zlozone, stosując wzory

P = , W = Fs, F = mg;

- oblicza każdą wielkość ze wzorów E_p = mgh,

E_k = ;

- objaśnia i oblicza sprawność urządzenia mechanicznego;

- na podstawie odpowiedniego rozumowania wyjaśnia, w jaki sposób maszyny proste ułatwiają nam wykonywanie pracy.

Uczeń na ocenę celującą:

- sporządza wykres zależności W(s) oraz F(s), odczytuje i oblicza pracę na podstawie wykresów;

- wyjaśnia i zapisuje związek ΔE = W;

- za pomocą obliczeń udowadnia, że

ΔE_k = W_{siły wypadkowej};

- oblicza niepewność pomiaru masy metodą najmniej korzystnego przypadku.

Drgania

Uczeń na ocenę dopuszczającą:

- wymienia przykłady ruchu drgającego;

- opisuje ruch okresowy wahadła;

- wskazuje położenie równowagi;

- wyodrębnia zjawisko z kontekstu;

- posługuje się pojęciami amplitudy, okresu i częstotliwości do opisu ruchu okresowego wraz z ich jednostkami;

- opisuje ruch drgający (drgania) ciała;

- wyodrębnia z tekstów, tabel lub wykresów informacje kluczowe dla opisywanego zjawiska bądź problemu;

- przeprowadza wybrane obserwacje, pomiary i doświadczenia, korzystając z ich opisów;

- przestrzega zasad bezpieczeństwa podczas wykonywania obserwacji, pomiarów i doświadczeń.

Uczeń na ocenę dostateczną:

- posługuje się pojęciem amplitudy wraz z jej jednostką;

- doświadczalnie wyznacza okres i częstotliwość w ruchu drgającym;

- zapisuje wynik pomiaru wraz z jego jednostką oraz z uwzględnieniem informacji o niepewności pomiarowej;

- ilustruje doświadczalnie zasadę zachowania energii mechanicznej w ruchu drgającym;

- wyznacza amplitudę i okres drgań na podstawie przedstawionego wykresu zależności położenia od czasu;

- doświadczalnie wyznacza okres i częstotliwość w ruchu okresowym.

Uczeń na ocenę dobrą:

- wyznacza amplitudę drgań i położenie równowagi ciężarka zawieszonego na sprężynie;

- opisuje zmiany prędkości drgającego ciała;

- wskazuje związek między okresem i częstotliwością drgań wahadła a jego długością;

- analizuje jakościowo przemiany energii kinetycznej i energii potencjalnej w ruchu drgającym;

- rysuje wykresy zależności położenia x ciała drgającego od czasu t;

- tworzy wykresy ruchu drgającego;

- bada zależność okresu drgań wahadła od amplitudy.

Uczeń na ocenę bardzo dobrą:

- wymienia przykłady urządzeń poruszających się ruchem drgającym;

- bada zależność okresu drgań wahadła od jego masy;

- wskazuje, że okres drgań ciężarka na sprężynie zależy od jego masy.

Uczeń na ocenę celującą:

- wskazuje, że ruch wahadła Foucaulta jest konsekwencją ruchu obrotowego Ziemi;

- wymienia siły powodujące ruch drgający wahadła sprężynowego;

- analizuje ilościowo przemiany energii mechanicznej w ruchu drgającym;

- obserwuje tor ruchu ciała, które drga jednocześnie w dwóch kierunkach, wzajemnie do siebie prostopadłych.

Fale

Uczeń na ocenę dopuszczającą:

- wyodrębnia zjawisko z kontekstu, nazywa je oraz wskazuje czynniki istotne i nieistotne dla jego przebiegu;

- wymienia przykłady fal mechanicznych;

- opisuje rozchodzenie się fali mechanicznej jako proces przekazywania energii bez przenoszenia materii;

- posługuje się pojęciem prędkości rozchodzenia się fali;

- wytwarza dźwięki;

- przeprowadza wybrane obserwacje, pomiary i doświadczenia, korzystając z ich opisów;

- opisuje przebieg doświadczenia lub pokazu; wyróżnia kluczowe kroki i sposób postępowania oraz wskazuje rolę użytych przyrządów.

Uczeń na ocenę dostateczną:

- posługuje się pojęciem ośrodka materialnego i wskazuje jego przykłady;

- opisuje rozchodzenie się fali mechanicznej jako proces przekazywania energii bez przenoszenia materii;

- do opisu fal posługuje się pojęciami amplitudy, okresu, częstotliwości i długości fali wraz z ich jednostkami;

- opisuje mechanizm powstawania i rozchodzenia się fal dźwiękowych w powietrzu;

- podaje przykłady źródeł dźwięku;

- posługuje się pojęciami natężenie i wysokość dźwięku;

- doświadczalnie demonstruje dźwięki o różnych częstotliwościach z wykorzystaniem drgającego przedmiotu lub instrumentu muzycznego.

Uczeń na ocenę dobrą:

- posługuje się pojęciem prędkości rozchodzenia się fali;

- stosuje do obliczeń związki między amplitudą, okresem, częstotliwością i długością fali;

- rozróżnia dźwięki słyszalne, ultradźwięki i infradźwięki – wymienia przykłady ich źródeł i zastosowań (F);

- opisuje jakościowo związek między natężeniem dźwięku (głośnością) a energią fali i amplitudą fali;

- opisuje jakościowo związek między wysokością dźwięku a częstotliwością fali.

Uczeń na ocenę bardzo dobrą:

- demonstruje na przykładzie modelu zjawisko rozchodzenia się fali mechanicznej;

- wskazuje, że fala dźwiękowa to fala podłużna;

- wskazuje, jak wybrane cechy ośrodka wpływają na wielkości opisujące fale.

Uczeń na ocenę celującą:

- opisuje zasadę działania elektrowni falowej;

- analizuje oscylogramy dźwięków z wykorzystaniem różnych technik;

- posługuje się pojęciem barwy dźwięku.

Elektrostatyka

Uczeń na ocenę dopuszczającą:

- podaje nazwy cząstek, z których zbudowany jest atom;

- wskazuje, że zjawiska elektryzowania polegają na przemieszczaniu elektronów;

- opisuje sposoby elektryzowania ciał przez potarcie i dotyk, wskazuje, że zjawiska te polegają na przemieszczaniu elektronów;

- przeprowadza wybrane obserwacje, pomiary i doświadczenia, korzystając z ich opisów;

- opisuje jakościowo oddziaływanie ładunków jednoimiennych i różnoimiennych;

- posługuje się pojęciami: elektron, jon i ładunek elektryczny;

- wskazuje przykłady przewodników i izolatorów elektrycznych.

Uczeń na ocenę dostateczną:

- stosuje jednostkę ładunku;

- demonstruje zjawiska elektryzowania przez potarcie i dotyk;

- opisuje budowę elektroskopu;

- demonstruje wzajemne oddziaływanie ciał naelektryzowanych;

- wskazuje podobieństwa i różnice w budowie wewnętrznej przewodników i izolatorów.

Uczeń na ocenę dobrą:

- posługuje się pojęciem ładunku elektrycznego jako wielokrotności ładunku elementarnego;

- przelicza wielokrotności i podwielokrotności (mikro-, mili-, kilo-, mega-);

- wskazuje rolę uziemienia w kontekście elektryzowania;

- analizuje działanie elektroskopu na podstawie opisu jego budowy;

- demonstruje, jak oddziaływanie ładunków zależy od odległości;

- bada (np. za pomocą źródła napięcia oraz żarówki lub amperomierza), czy dana substancja jest przewodnikiem czy izolatorem;

- opisuje przemieszczenie ładunków w przewodnikach pod wpływem oddziaływania ze strony ładunku zewnętrznego (indukcja elektrostatyczna).

Uczeń na ocenę bardzo dobrą:

- wskazuje, że siła wzajemnego oddziaływania ładunków nie zależy od rozmiarów ciał, na których zgromadzony jest ładunek;

- doświadczalnie demonstruje trwałe elektryzowanie przez wpływ;

- posługuje się pojęciem przebicia elektrycznego.

Uczeń na ocenę celującą:

- posługuje się podwielokrotnością nano - ;

- stosuje szereg tryboelektryczny do określenia znaku ładunku podczas elektryzowania pocieranych substancji;

- wskazuje, że siła wzajemnego oddziaływania ładunków zależy od iloczynu ich wartości;

- opisuje mechanizm powstawania burzy i rolę piorunochronów.

Prąd elektryczny

Uczeń na ocenę dopuszczającą:

- wskazuje napięcie, jako cechę źródła energii elektrycznej;

- opisuje przepływ prądu w obwodach jako ruch elektronów swobodnych albo jonów w przewodnikach;

- przestrzega zasad bezpieczeństwa podczas wykonywania obserwacji, pomiarów i doświadczeń;

- wyznacza opór elektryczny jako konsekwencję budowy ciała;

- posługuje się symbolami graficznymi elementów obwodu elektrycznego;

- odczytuje wskazania mierników;

- przelicza wielokrotności i podwielokrotności (mikro-, mili-, kilo-, mega-);

- wskazuje źródła energii elektrycznej i odbiorniki energii;

- przeprowadza obliczenia i zapisuje wynik zaokrąglony do zadanej liczby cyfr znaczących;

- opisuje warunki bezpiecznego korzystania z energii elektrycznej.

Uczeń na ocenę dostateczną:

- wymienia elementy najprostszego obwodu elektrycznego;

- stosuje jednostkę napięcia;

- wskazuje, jak włącza się do obwodu elektrycznego woltomierz;

- posługuje się pojęciem natężenia prądu wraz z jego jednostką;

- określa kierunek przepływu prądu w obwodzie;

- wskazuje, jak włącza się do obwodu elektrycznego amperomierz;

- posługuje się pojęciem oporu elektrycznego jako własnością przewodnika;

- posługuje się jednostką oporu;

- rysuje schematy obwodów elektrycznych składających się z jednego źródła energii, jednego odbiornika, mierników i wyłączników;

- łączy według podanego schematu obwód elektryczny składający się ze źródła (akumulatora, zasilacza), odbiornika (żarówki, brzęczyka, silnika, diody, grzejnika, opornika), wyłączników, woltomierzy, amperomierzy;

- posługuje się pojęciem pracy prądu elektrycznego wraz z jednostką;

- wyróżnia formy energii, na jakie jest zamieniana energia elektryczna;

- posługuje się pojęciem pracy i mocy prądu elektrycznego wraz z ich jednostkami;

- opisuje rolę izolacji w domowej sieci elektrycznej (F);

- wymienia elementy domowej instalacji elektrycznej;

- rozróżnia symbole ostrzegające o zagrożeniu porażeniem prądem elektrycznym.

Uczeń na ocenę dobrą:

- posługuje się pojęciem napięcia elektrycznego jako wielkości określającej ilość energii potrzebnej do przeniesienia jednostkowego ładunku w obwodzie;

- stosuje do obliczeń wzór łączący napięcie, energię elektryczną oraz ładunek;

- stosuje do obliczeń związek między natężeniem prądu a ładunkiem i czasem jego przepływu przez poprzeczny przekrój przewodnika;

- stosuje do obliczeń związek między napięciem a natężeniem prądu i oporem;

- rozpoznaje zależność rosnącą bądź malejącą na podstawie danych z tabeli lub na podstawie wykresu;

- oblicza koszt energii elektrycznej;

- analizuje diagram przemian energii elektrycznej;

- stosuje do obliczeń związek między pracą i mocą prądu elektrycznego wraz z ich jednostkami;

- opisuje rolę bezpieczników przeciążeniowych w domowej sieci elektrycznej (F).

Uczeń na ocenę bardzo dobrą:

- wymienia skutki przepływu prądu elektrycznego o różnym natężeniu;

- doświadczalnie wyznacza opór przewodnika przez pomiary napięcia na jego końcach oraz natężenia prądu przez niego płynącego;

- rozpoznaje proporcjonalność prostą na podstawie wykresu;

- posługuje się pojęciem mocy znamionowej;

- rozróżnia typy bezpieczników przeciążeniowych (F).

Uczeń na ocenę celującą:

- wskazuje skutki przerwania dostaw energii elektrycznej do urządzeń o kluczowym znaczeniu;

- opisuje zasadę działania opornika nastawnego;

- posługuje się miernikiem uniwersalnym;

- rozpoznaje informacje znajdujące się na etykietach energetycznych;

- posługuje się pojęciem sprawności urządzeń;

- opisuje zasadę działania bezpiecznika różnicowoprądowego w domowej sieci elektrycznej;

- wymienia zadania defibrylatora.

Magnetyzm

Uczeń na ocenę dopuszczającą:

- nazywa bieguny magnesów stałych i opisuje oddziaływanie między nimi;

- opisuje zachowanie się igły magnetycznej w obecności magnesu;

- opisuje zachowanie się igły magnetycznej w otoczeniu prostoliniowego przewodnika z prądem;

- wskazuje, że oddziaływanie magnetyczne jest oddziaływaniem na odległość;

- wymienia rodzaje fal elektromagnetycznych: radiowe, magnetyczne.

Uczeń na ocenę dostateczną:

- opisuje zasadę działania kompasu;

- posługuje się pojęciem biegunów magnetycznych Ziemi;

- wyodrębnia z tekstów, tabel, diagramów lub wykresów, rysunków schematycznych lub blokowych informacje kluczowe dla opisywanego zjawiska bądź problemu; ilustruje je w różnych postaciach;

- opisuje przebieg doświadczenia lub pokazu; wyróżnia kluczowe kroki i sposób postępowania oraz wskazuje rolę użytych przyrządów;

- wskazuje oddziaływanie magnetyczne jako podstawę działania silników elektrycznych (F);

- wskazuje przykłady zastosowania fal elektromagnetycznych (F).

Uczeń na ocenę dobrą:

- opisuje na przykładzie żelaza oddziaływanie magnesów na materiały magnetyczne i wymienia przykłady wykorzystania tego oddziaływania;

- opisuje budowę i działanie elektromagnesu (F);

- opisuje wzajemne oddziaływanie elektromagnesów i magnesów (F);

- wymienia przykłady zastosowania elektromagnesów (F);

- opisuje funkcje elementów silnika elektrycznego z elektromagnesem jako wirnikiem (F);

- korzysta do obliczeń z zależności łączącej prędkość fali elektromagnetycznej, jej częstotliwość oraz długość.

Uczeń na ocenę bardzo dobrą:

- posługuje się pojęciem ferromagnetyku;

- opisuje mechanizm oddziaływania magnetycznego, korzystając z pojęcia domen magnetycznych;

- doświadczalnie demonstruje zjawisko oddziaływania przewodnika z prądem na igłę magnetyczną;

- doświadczalnie demonstruje zjawisko oddziaływania przewodnika i magnesu.

Uczeń na ocenę celującą:

- opisuje zjawisko powstawania zorzy;

- opisuje budowę silników o różnej konstrukcji;

- wymienia sposoby obrazowania fal elektromagnetycznych.

Światło

Uczeń na ocenę dopuszczającą:

- opisuje światło białe jako mieszaninę barw;

- opisuje światło lasera jako jednobarwne;

- ilustruje prostoliniowe rozchodzenie się światła w ośrodku jednorodnym;

- opisuje zjawisko odbicia światła od powierzchni płaskiej;

- opisuje zjawisko rozproszenia światła przy odbiciu od powierzchni chropowatej;

- opisuje skupianie promieni w zwierciadle wklęsłym;

- posługuje się pojęciami: normalna do powierzchni, kąt padania i kąt załamania;

- doświadczalnie demonstruje zjawisko załamania światła na granicy ośrodków;

- przestrzega zasad bezpieczeństwa podczas wykonywania obserwacji, pomiarów i doświadczeń;

- opisuje światło białe jako mieszaninę barw i ilustruje to rozszczepieniem światła w pryzmacie;

- rozpoznaje soczewkę skupiającą;

- rozpoznaje soczewkę rozpraszającą.

Uczeń na ocenę dostateczną:

- rozpoznaje źródła światła;

- wyjaśnia powstawanie cienia i półcienia;

- analizuje bieg promieni wychodzących z punktu w różnych kierunkach, a następnie odbitych od zwierciadła płaskiego;

- posługuje się pojęciami normalna do powierzchni, kąt padania i kąt odbicia;

- analizuje bieg promieni wychodzących z punktu w różnych kierunkach, a następnie odbitych od zwierciadeł sferycznych;

- opisuje jakościowo zjawisko załamania światła na granicy dwóch ośrodków różnących się prędkością rozchodzenia się światła;

- opisuje światło lasera jako jednobarwne i ilustruje to brakiem rozszczepienia w pryzmacie;

- opisuje bieg promieni równoległych do osi optycznej przechodzących przez soczewkę skupiającą, posługując się pojęciem ogniska;

- opisuje bieg promieni równoległych do osi optycznej przechodzących przez soczewkę rozpraszającą, posługując się pojęciem ogniska;

Uczeń na ocenę dobrą:

- wskazuje, że różne barwy otrzymuje się dzięki odpowiedniemu mieszaniu światła czerwonego, zielonego i niebieskiego;

- rozróżnia pojęcia wiązka światła i promień światła;

- doświadczalnie demonstruje powstawanie obrazów za pomocą zwierciadeł płaskich;

- doświadczalnie demonstruje powstawanie obrazów za pomocą zwierciadeł sferycznych;

- wskazuje kierunek załamania światła na granicy dwóch ośrodków;

- doświadczalnie demonstruje rozszczepienie światła w pryzmacie;

- doświadczalnie demonstruje powstawanie obrazów za pomocą soczewek;

- otrzymuje za pomocą soczewki skupiającej ostre obrazy przedmiotu na ekranie;

- posługuje się pojęciami krótkowzroczności i dalekowzroczności oraz opisuje rolę soczewek w korygowaniu tych wad wzroku (F).

Uczeń na ocenę bardzo dobrą:

- posługuje się prawem odbicia światła;

- konstruuje bieg promieni ilustrujący powstawanie obrazów pozornych wytwarzanych przez zwierciadła płaskie;

- wymienia inne przykłady rozszczepienia światła.

Uczeń na ocenę celującą:

- wskazuje warunki zaćmienia Słońca i zaćmienia Księżyca;

- konstruuje bieg promieni ilustrujący powstawanie obrazów rzeczywistych i pozornych wytwarzanych przez zwierciadła sferyczne, znając położenie ogniska;

- opisuje zjawisko całkowitego wewnętrznego odbicia światła i podaje przykład jego zastosowania;

- rysuje konstrukcyjnie obrazy wytworzone przez soczewki.